ARTIKELEN EN PUBLICATIES
Artikelen
Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie.
Twee fundamenteel verschillende vormen van leidinggeven, wat tot uiting komt in specifiek taalgebruik en kenmerkend gedrag. Leiderschap vanuit autonomie draagt bij aan het ontstaan van een professionele schoolcultuur.
Verschenen in: MesoMagazine, 31e jaargang nummer 181, december 2011
In dit artikel, geschreven door Henk Galenkamp en Frank Weijers, wordt leiderschap (in het onderwijs, maar ook in andere sectoren) onderzocht in termen van 'angst' of 'autonomie'. Alleen leiderschap vanuit autonomie heeft verlangen - om mooi onderwijs te creëren - als bron. Leiderschap vanuit angst leidt tot een angstcultuur in de organisatie. Leiderschap vanuit autonomie is een voorwaarde voor een professionele cultuur. Beide vormen van leiderschap laten zich herkennen aan specifiek taalgebruik en dominant gedrag. In dit artikel wordt een richting gewezen om tot een professionele organisatie te komen.
Lees meer in de publicatie 'Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie' (PDF, 205 kB)
Koersboekje voorkomt irritaties.
Het formuleren van een gezamenlijke koers is dé manier om de opbrengsten van je organisatie te verbeteren.
Verschenen in: Van 12 - 18, oktober 2011
In dit artikel wordt een helder stappenplan beschreven, waarmee een school vanuit gedeelde kernwaarden van alle medewerkers én de kernopdracht van de school, de kerndoelen en uitdaging voor de komende jaren formuleert en daarmee een koers uitzet. Dit wordt vervolgens op aansprekende en creatieve wijze verwoord in een koersboekje als visitekaartje van de school: ´dit zijn wij en hierop zijn we aanspreekbaar´. Bureau Galenkamp&Schut voert dit traject op diverse scholen uit.
Lees meer in de publicatie ´Koersboekje voorkomt irritaties´ (PDF, 91 kB)
Motiveren is altijd demotiveren.
Wie is verantwoordelijk voor demotivatie op school?
Verschenen in: Van 12 – 18, mei 2011.
Ten aanzien van het onderwerp ´motivatie´ treedt er een spiegelend effect op tussen het gedrag van de leerling en dat van de leraar, evenals dat tussen de leraar en zijn leidinggevende. Een zinvolle vraag is:´Hoe krijg jij het voor elkaar dat je leerlingen gedemotiveerd raken?´ Wanneer het antwoord op deze vraag helder wordt, weet je ook wat je kunt doen om bij de natuurlijke motivatie van leerlingen aan te sluiten.
Lees meer in de publicatie ´Motiveren is altijd demotiveren´ (PDF, 139 kB)
Orde en grenzen.
Wat zeggen ordeproblemen over het gedrag van de leraar?
Verschenen in: Van 12 – 18, juni 2011.
Ook ten aanzien van ordeproblemen op school is een spiegelend effect van gedrag waar te nemen: wat is de rol van de leraar hierin, wat van de leerlingen en hoe beïnvloeden deze elkaar? Dezelfde dynamiek is waar te nemen in de interactie van leraren en hun leidinggevende. Een oplossing is gelegen in het nemen van de verantwoordelijkheid voor het eigen aandeel.
Lees meer in de publicatie ´Orde en grenzen´ (PDF, 139 kB)
Verantwoordelijkheid nemen, geven en laten.
In veel scholen wordt geschoven met verantwoordelijkheden.
Verschenen in: Van 12 – 18, september 2011.
In een professionele cultuur nemen mensen hun eigen verantwoordelijkheden, passend bij hun rol of functie. Een kenmerk van een niet-professionele organisatie is, dat er geschoven wordt met verantwoordelijkheden. Dit wordt zichtbaar in de dynamiek tussen mensen. Ook hier geldt: wat jij doet heeft effect op een ander. Ben je bereid het gedrag van de ander naar jou toe te zien als spiegel van wat jij zelf in de wereld zet?
Lees meer in de publicatie ´Verantwoordelijkheid nemen, geven en laten´ (PDF, 188 kB)
Interactie op de Mat®
Als een leerling niet anders kan, wat betekent dat dan voor jou als leraar?
Verschenen in: Van 12 - 18, oktober 2010.
Passend onderwijs stelt hoge eisen aan de competenties van leraren in de directe interactie met zorgleerlingen. De Mat is een methode waarmee leraren zicht krijgen op hun eigen handelen en vervolgens de effectiviteit van hun interacties kunnen vergroten.
Lees meer in de publicatie ‘Interactie op de Mat ' (pdf, 148KB)
Lesgeven vanuit macht of vanuit kracht.
Macht roept onmacht op.
Verschenen in: Van 12 - 18, juni 2009.
Tussen leraren en leerlingen heerst een hiërarchische verhouding. Leraren dragen meer verantwoordelijkheid voor wat er in de les gebeurt dan leerlingen. Leraren hebben meer over leerlingen te zeggen, dan omgekeerd. Hiermee treedt het verschijnsel ‘macht' op in klassensituaties. Macht roept echter vaak onmacht op. Het is effectiever om vanuit kracht les te geven.
Lees meer in de publicatie ' Lesgeven vanuit macht of vanuit kracht ' - Henk Galenkamp (PDF, 148kB)
Docenten als daders en slachtoffers.
Relaties moeten kloppen.
Verschenen in: Van 12 - 18, oktober 2009.
Lesgeven vanuit macht of onmacht was het thema van een eerdere publicatie (zie boven). Maar hoe krijgen we zicht op beschadigende patronen in onderwijssituaties en hoe kunnen we die doorbreken? Mooi onderwijs vraagt immers relaties die kloppen. Zowel tussen leerlingen onderling, leraren onderling en teamleiders onderling, als tussen leraren en leerlingen, teamleiders en leraren, schoolleiders en teamleiders.
Lees meer in de publicatie 'Docenten als daders en slachtoffers '- Henk Galenkamp (PDF, 99kB)
Bezieling en autonomie in het onderwijs.
Liefde voor het vak en voor de leerlingen.
Verschenen in: Van 12 - 18, januari 2010.
Bijna zonder uitzondering spreken docenten, wanneer je hen daarnaar
vraagt, over hun liefde in hun werk. Deze liefde betreft meestal twee zaken:
hun vak of hun leerlingen. Voor sommigen staat de liefde voor hun leerlingen
op de eerste plaats. Voor anderen is dat de liefde voor het vak. Steeds
vinden leraren er de drijfveer in, van waaruit ze hun werk willen doen. We
noemen dit ‘bezieling'. Het is afschuwelijk voor een leraar wanneer hij zich
hierin gefrustreerd voelt.
Lees meer in de publicatie ' Bezieling en autonomie in het onderwijs ' - Henk Galenkamp (PDF, 132kB)
Boeken
Krachtige leraren, prachtig onderwijs. Naar meer contact en bezieling in de school.
Of u nu leraar of schoolleider bent, uiteindelijk heeft u hetzelfde doel: het creëren van 'prachtig onderwijs'. Maar het bereiken van dit doel is niet altijd gemakkelijk. Vaak gaat het in de interactie tussen mensen in en om de school mis. Hoe dit te voorkomen is, beschrijft Henk Galenkamp in deze publicatie.
Ontwikkeling en ontplooiing
Krachtige leraren, prachtig onderwijs gaat over de innerlijke houdingen van mensen (leraren, leerlingen, leidinggevenden) en het daaruit voortkomende gedrag. Galenkamp beschrijft helder welke dynamieken er spelen in de interactie tussen mensen. Hij houdt de lezer daarbij een spiegel voor: pas wanneer we beschadigend gedrag bij onszelf herkennen en erkennen, maken we de weg vrij voor ontwikkeling en ontplooiing.
Thema's
Onderwerpen als macht en onmacht, onzekerheid, angst en negatieve ervaringen komen aan de orde. Ook algemene onderwijsthema's, zoals de beoordeling van leerlingen en leraren, (de)motivatie, pestgedrag, omgaan met agressie en radicalisering, worden vanuit deze invalshoek beschreven.
Handvatten
Met dit boek kunt u daadwerkelijk aan de slag in uw onderwijspraktijk. U krijgt praktische handvatten aangereikt om te werken aan meer contact en bezieling in de school, kortom: aan prachtig onderwijs.
Henk Galenkamp (2009). Krachtige leraren, prachtig onderwijs. Naar meer contact en bezieling in de school. ISBN 978906508605-1. CPS Uitgeverij, Amersfoort, www.cps.nl
Dit is wat mij drijft. Over leidinggeven aan onderwijs.
Schoolleiders hebben te maken met grote uitdagingen en tegengestelde belangen. Leraren, leerlingen en ouders vragen de aandacht. Maar ook hebben schoolleiders te maken met eisen vanuit de overheid en vanuit de maatschappij. In dit boek geven tien schoolleiders een kijkje achter de schermen van hun schoolpraktijk. Aan de hand van een serie integere portretten ontstaat zo een afgewogen beeld van het leidinggeven aan onderwijs.
De geïnterviewde schoolleiders in Dit is wat mij drijft zijn mensen met verschillende achtergronden, loopbanen en visies. Elk van hen heeft echter iets wezenlijks te vertellen over leiderschap in het onderwijs. Wat deze schoolleiders bindt, is hun overtuiging dat hun werk er toe doet voor leraren en leerlingen en voor de maatschappij.
Henk Galenkamp en Hartger Wassink (2009). Dit is wat mij drijft. Over leidinggeven aan onderwijs. ISBN 978906508604-4. CPS Uitgeverij, Amersfoort, www.cps.nl
Bang voor boos? De invloed van emoties op veiligheid in de school
Dit boek gaat over veiligheid op micro-niveau. Welke gevoelens spelen er in de ontmoetingen tussen leraar en leerling, tussen leraar en ouders, tussen leerlingen onderling en tussen leraren en schoolleiding? Wat doen deze personen met gevoelens van angst en boosheid?
Dit boek geeft inzicht in de betekenis van functionele boosheid: als je duidelijk je grenzen aangeeft bij grensoverschrijdend gedrag van een ander, wordt het veiliger in de school. Lezers worden gestimuleerd de eigen angsten onder ogen te zien en deze, waar nodig, om te zetten in gezonde boosheid, ter bescherming van de grenzen in de school. Met vele levendige voorbeelden uit de praktijk.
Henk Galenkamp (2006). Bang voor boos? De invloed van emoties op veiligheid in de school. ISBN 978-90-6508-552-8. CPS Uitgeverij, Amersfoort, www.cps.nl
Als scholen een gezicht krijgen. De cultuur als voedingsbodem voor een lerende organisatie
De cultuur van een school is eigenlijk altijd meer dan wat een school laat zien. Gevoelens, houdingen en overtuigingen van het personeel zijn van grote invloed op de schoolpraktijk.
Dit boek houdt docenten en schoolleiders een spiegel voor als het om de schoolcultuur gaat en zet reflectie in gang.
In het boek is een matrix opgenomen die zicht geeft op verschillende culturen in het onderwijs. Levendige voorbeelden, prachtige illustraties, praktijksuggesties, interviews en verhalen van schoolleiders, docenten en leerlingen illustreren de dagelijkse praktijk.
Henk Galenkamp & Mieke Vollenhoven (2006). Als scholen een gezicht krijgen. De cultuur als voedingsbodem voor een lerende organisatie. ISBN 978-90-6508-506-1. CPS Uitgeverij, Amersfoort, www.cps.nl